Operant Conditioneren, een goede trainingswijze of grote flauwekul

Ik word wakker van een stevige tik op het dak van mijn Avento Royal 395 TL. Voor een korte vakantie zijn we nog even neergestreken in de prachtige provincie Drenthe alwaar we een mooi plekje hebben gevonden in de directe omgeving van de gemeente Gieten. In tegenstelling tot de naam van deze gemeente is het prachtig weer en weet de thermometer overdag zo nu en dan de vijfentwintig graden Celsius aan te tikken. Desalniettemin was het bijna herfst en dat was de oorzaak van mijn natuurlijke wekker. We stonden immers onder een stevige eikenboom en moeder natuur liet haar -ondanks de hoge temperaturen – haar vruchten loslaten en op mijn caravan doen belanden.

Het oprekken van mijn wat stramme spieren – ouderdom en lage nachttemperaturen – hadden de honden doen ontwaken. Enthousiast stonden zij in de voortent voor de caravandeur. Het was tijd om even met ze uit te gaan.

Nu is dat over het algemeen een leuke bezigheid maar hier in deze mooie omgeving is het haast een feestje. Niet alleen voor mij maar zeker voor de honden. Trigger en Rocco konden geen genoeg krijgen van al die nieuwe geurbeelden. Het ene na het andere speurveld doemde op. Het zou wel eens een drukke speurweek kunnen gaan worden.

Mijn aandacht wordt getrokken door een man die wat verderop in het open veld staat. Honderd meter voor hem uit schiet een jonge Springer Spaniël enthousiast van rechts naar links. Op zich een vredig beeld waren het niet dat de lichaamstaal van de man en het door hem gekozen vocabulaire boekdelen sprak. “Kom hier k..hond. Hier zeg ik je. Als je niet hier komt dan schop ik je voor je sodemieter. Luisteren zal je” en zo raasde de man nog een tijdje door. De jonge Springer had echter geen enkele behoefte om aan het verzoek van zijn begeleider te voldoen. Hij had er gewoon geen zin in of was bang voor de gevolgen. Hij toonde in ieder geval weinig respect of was het juist angst.

Met dit beeld voor ogen gaan mijn gedachten terug naar al die vele verhalen die ik in de loop der jaren heb mogen en soms moeten aanhoren en ik denk aan de volgende stelling.

 

Dat respect moet je afdwingen

Wanneer ik luister naar de verhalen van vele hondengeleiders dan zijn de meningen over deze stelling verdeeld. Een kleiner wordende groep geleiders heeft een duidelijke en stellige mening. “Grote flauwekul dat geneuzel met een voertje en een balletje. Een hond moet gewoon respect voor je hebben. Als ze niet willen dan moeten ze maar voelen. Dat respect moet je afdwingen”.

Nu hebben deze geleiders uit een aankomend verleden in het laatste deel van hun stelling niet helemaal ongelijk, maar verwarren zij de gevoelsterm Respect met de gemoedstoestand Angst.

Gezien in het licht van de hiërarchische verhoudingen tussen mens en dier moet de hond respect hebben voor zijn geleider en zal dit ook krijgen wanneer deze laatste in staat is om de hond op een gefaseerde en juiste wijze de diverse skills bij te brengen. De honden willen immers wel, maar ze moeten er wel een goed gevoel bij hebben.

Is dat Operant Conditioneren daarnaast echter wel een beetje lopen neuzelen met een voertje en een balletje. Mogelijk hebben de geleiders met dit gedachtengoed het zicht verloren of niet kunnen krijgen op deze – door professor Skinner ontwikkelde en door Bob Bailey in de praktijk gebrachte – beproefde trainingsvorm. Het is immers geen eenvoudige materie en beduidend moeilijker dan het op de hond botvieren van machteloosheid en frustratie.

 

Het is een balansspel tussen positieve en negatieve bekrachtigingen

Weer zo’n mooie volzin met vele waarheden vervat in negen woordjes, maar wat wordt er nu precies mee bedoeld.

Gezien de reactie van elk levend wezen (mens of dier) kunnen we de stelling verdedigen en hanteren dat een positieve bekrachtiging (belonen) het gedrag zal doen laten toenemen en dat een negatieve bekrachtiging (bestraffing) het gedrag zal doen laten afnemen.

Met dit gegeven in het achterhoofd – en ik ben mij terdege bewust van het feit dat ik de ingewikkeldheid van de materie wat bagataliseer – komt het er bij Operant Conditioneren op neer dat goed gedrag van de hond proportioneel wordt beloond; nog niet goed aangeleerd gedrag wordt genegeerd en ongewenst gedrag proportioneel wordt bestraft.

 

Proportioneel positief of negatief bekrachtigen

Dat klinkt toch anders dan het wat lopen neuzelen met een voertje en een balletje of wie niet wil moet maar voelen.

Ook hier lopen we weer aan tegen dat balansspel. Welk gedrag levert welke beloning of welke straf op.

Ouders, opvoeders, werkgevers, rechters, leerkrachten hebben allen te maken met dit lastige fenomeen. Moet ik nu iets geven en zo ja, wat; moet ik nu iets vervelends weghalen; moet ik een fysieke straf geven of zal ik iets leuks nu eens niet toestaan.

Ook hondengeleiders ontkomen niet aan dit balansspel en juist dit spel maakt het manipuleren van het gedrag van de hond zo interessant.

Het is wel een spel waar je – al dan niet onder het genot van de geneugtes van het leven – over na moet denken alvorens te handelen. De hond zal voor al deze inzet echter respect krijgen voor zijn geleider en handelen zoals hem dit operant is geconditioneerd.

Ik kijk nog even naar die man in de verte. Zijn Springer Spaniël heeft nog geen stap in zijn richting gezet. De arme man heeft zichtbaar zijn kookpunt bereikt. Heel even denkt ik nog ……….. maar neen, ik prakiseer er niet over.

Na een kort commando Hier komen Trigger en Rocco aanrennen. We gaan naar de caravan boys. Het ontbijt zal zo langzamerhand wel klaarstaan.

Albert Groen

"Wie in de wereld van de hond leeft, zonder zich bewust te worden van de betekenis van deze wereld, dwaalt door een enorme bibliotheek zonder de boeken aan te raken."